Przejdź do zawartości głównej
Certyneo
Podpis elektroniczny

Umowa najmu a podpis elektroniczny – jaka forma obowiązuje wynajmującego i najemcę?

Dowiedz się, kiedy umowa najmu wymaga kwalifikowanego podpisu elektronicznego, jakie są skutki wyboru niewłaściwej formy i jak prawidłowo archiwizować dokumenty.

Redakcja Certyneo10 min czytania

Redakcja Certyneo

Redaktor — Certyneo · O Certyneo

white printer paper on macbook pro

Podpisanie umowy najmu za pomocą podpisu elektronicznego jest w Polsce dopuszczalne i coraz szerzej stosowane – zarówno przy wynajmie lokali mieszkalnych, jak i komercyjnych. Kluczowe znaczenie ma jednak wybór właściwego rodzaju podpisu. Polskie prawo cywilne przewiduje różne formy zawarcia umowy, a od wybranej formy zależy między innymi to, czy umowa zachowuje swą moc dowodową, czy można na nią powołać się w sądzie oraz jakie są skutki ewentualnych uchybień formalnych. Niniejszy artykuł wyjaśnia, kiedy podpis elektroniczny zastępuje własnoręczny, kiedy konieczne jest użycie podpisu kwalifikowanego i na co strony powinny zwrócić uwagę przed podpisaniem.

Forma umowy najmu w świetle Kodeksu cywilnego

Zasada swobody formy i jej wyjątki

Kodeks cywilny przyjmuje zasadę swobody formy: strony mogą zawrzeć umowę w dowolny sposób, chyba że przepis szczególny nakazuje formę szczególną. Dla umowy najmu przepisy nie wymagają co do zasady formy pisemnej pod rygorem nieważności, lecz forma pisemna lub jej elektroniczny odpowiednik jest wymagana dla zachowania określonych skutków prawnych – zwłaszcza gdy umowa jest zawierana na czas oznaczony dłuższy niż rok. Brak wymaganej formy powoduje, że umowę uważa się za zawartą na czas nieoznaczony, co wpływa na możliwość jej wypowiedzenia.

Czym jest forma elektroniczna w rozumieniu Kodeksu cywilnego?

Artykuł 78¹ Kodeksu cywilnego przesądza, że do zachowania elektronicznej formy oświadczenia woli wystarczy złożenie oświadczenia opatrzonego kwalifikowanym podpisem elektronicznym. Oznacza to, że oświadczenie woli złożone w formie elektronicznej jest równoważne oświadczeniu złożonemu w formie pisemnej. Warto przy tym odróżnić podpis kwalifikowany od podpisu zwykłego lub zaawansowanego – tylko ten pierwszy wywołuje skutek formy pisemnej w rozumieniu Kodeksu cywilnego. Różnice między tymi kategoriami omówione są szczegółowo w artykule o rodzajach podpisów elektronicznych według rozporządzenia eIDAS.

Skutki wyboru nieodpowiedniej formy

Jeżeli strony podpisały umowę najmu na czas oznaczony dłuższy niż rok przy użyciu podpisu prostego lub zaawansowanego zamiast kwalifikowanego, umowa nie będzie spełniała wymogu formy pisemnej. Ryzyko dotyczy przede wszystkim skutków dowodowych i warunków wypowiedzenia. Ponadto, jeśli jedna ze stron zakwestionuje zawarcie umowy lub jej treść, dokumenty opatrzone podpisem innym niż kwalifikowany mogą nie być wystarczające jako dowód przed sądem. Zagadnienie mocy dowodowej podpisu elektronicznego opisuje osobny artykuł o ważności prawnej podpisu elektronicznego w Polsce.

Rodzaje podpisów elektronicznych a umowa najmu

Podpis prosty i zaawansowany

Podpis prosty to najprostszy mechanizm identyfikacji podpisującego – może to być nawet wpisanie imienia i nazwiska w treści wiadomości e-mail. Podpis zaawansowany oferuje wyższy poziom bezpieczeństwa, jest powiązany z podpisującym i umożliwia wykrycie późniejszych zmian dokumentu, jednak żaden z nich nie spełnia wymogu formy pisemnej w sensie Kodeksu cywilnego. Obydwa mogą być użyteczne do dokumentowania krótkoterminowych ustaleń między stronami, lecz dla umów wymagających formy pisemnej są niewystarczające.

Podpis kwalifikowany jako odpowiednik podpisu własnoręcznego

Kwalifikowany podpis elektroniczny oparty jest na kwalifikowanym certyfikacie wydanym przez dostawcę wpisanego na zaufaną listę (ang. trusted list) prowadzoną przez Ministerstwo Cyfryzacji. Spełnia on wymogi rozporządzenia eIDAS i jest prawnie równoważny podpisowi własnoręcznemu we wszystkich państwach Unii Europejskiej. Oznacza to, że umowa najmu opatrzona kwalifikowanym podpisem elektronicznym obu stron jest traktowana tak samo jak umowa podpisana odręcznie, a strony mogą powołać się na nią przed sądem w takim samym zakresie jak na dokument papierowy. Jeśli zależy Ci na wygodnym i zgodnym z prawem rozwiązaniu, możesz zapoznać się z ofertą podpisu elektronicznego od Certyneo.

Kiedy podpis zaawansowany może być wystarczający?

Przy krótkoterminowych umowach najmu, zawieranych np. na kilka miesięcy, lub tam, gdzie strony nie zastrzegły wymogu formy pisemnej pod rygorem nieważności, podpis zaawansowany może spełniać praktyczną rolę dokumentacyjną. Niemniej zaleca się stosowanie podpisu kwalifikowanego zawsze wtedy, gdy czas trwania umowy przekracza rok lub gdy wartość przedmiotu najmu jest znacząca. Decyzja powinna być podejmowana świadomie, z uwzględnieniem faktycznych skutków prawnych.

Praktyczne aspekty podpisywania umów najmu online

Obieg dokumentów i archiwizacja

Przy podpisywaniu umów najmu w formie elektronicznej szczególnie ważne jest zapewnienie integralności dokumentu po jego podpisaniu. Podpisany plik powinien być przechowywany w sposób umożliwiający późniejszą weryfikację podpisu – zarówno przez strony, jak i przez ewentualny sąd. Każda ze stron powinna otrzymać egzemplarz podpisanego dokumentu w formacie, który zachowuje osadzony podpis (najczęściej PDF z podpisem). Zaleca się tworzenie kopii zapasowych i archiwizowanie dokumentów przez cały okres trwania umowy oraz odpowiedni czas po jej wygaśnięciu.

Ochrona danych osobowych przy podpisywaniu elektronicznym

Umowa najmu zawiera dane osobowe obu stron – wynajmującego i najemcy. Ich przetwarzanie podlega przepisom RODO oraz ustawie o ochronie danych osobowych. Przy korzystaniu z narzędzi do podpisywania elektronicznego warto upewnić się, że operator platformy przetwarza dane zgodnie z przepisami i że dysponuje odpowiednimi dokumentami opisującymi zasady ochrony danych. Artykuł o ochronie danych osobowych przy stosowaniu podpisów elektronicznych szczegółowo omawia kwestię zgodności z RODO.

Podpisywanie przez pełnomocnika

W obrocie nieruchomościami zdarza się, że umowę najmu podpisuje pełnomocnik w imieniu wynajmującego lub najemcy. W takim przypadku pełnomocnictwo do zawarcia umowy powinno być udzielone w formie co najmniej równoważnej tej, w której zawierana jest sama umowa. Jeśli umowa ma być zawarta w formie elektronicznej z kwalifikowanym podpisem, pełnomocnictwo powinno być sporządzone w tej samej formie lub w formie wyższej. Każdorazowo warto skonsultować tę kwestię z prawnikiem, zwłaszcza przy umowach na duże kwoty lub długie okresy.

Umowa najmu a inne umowy zawierane elektronicznie

Porównanie z umową o pracę

Dla umowy o pracę Kodeks pracy przewiduje odrębne reguły dotyczące formy i dopuszczalności podpisu elektronicznego. Wymagania te różnią się od zasad obowiązujących przy umowach cywilnoprawnych, takich jak umowa najmu. Zagadnieniu temu poświęcony jest odrębny artykuł o formie elektronicznej umowy o pracę, który warto przeczytać, jeśli zawierasz jednocześnie umowy pracownicze i cywilnoprawne.

Podpis cyfrowy a podpis elektroniczny – istotna różnica terminologiczna

W codziennym języku pojęcia „podpis cyfrowy" i „podpis elektroniczny" bywają używane zamiennie, lecz mają różne znaczenia prawne i techniczne. Zrozumienie tej różnicy jest ważne, by wybrać właściwe narzędzie do podpisywania umów najmu. Wyjaśnienie tej kwestii zawiera artykuł o różnicach między podpisem cyfrowym a elektronicznym.

Ramy prawne

Rozporządzenie eIDAS (UE) nr 910/2014

Rozporządzenie eIDAS ustanawia trzy poziomy podpisu elektronicznego: prosty, zaawansowany i kwalifikowany. Wyłącznie kwalifikowany podpis elektroniczny wywołuje na terenie całej Unii Europejskiej skutek prawny równoważny podpisowi własnoręcznemu; żaden organ publiczny ani sąd nie może odmówić mu skuteczności wyłącznie z powodu jego elektronicznej formy.

Ustawa o usługach zaufania oraz identyfikacji elektronicznej z 5 września 2016 r.

Ustawa ta implementuje rozporządzenie eIDAS do polskiego porządku prawnego, określa warunki świadczenia usług zaufania, w tym wydawania kwalifikowanych certyfikatów, oraz wyznacza rolę krajowego organu nadzoru. Dostawca kwalifikowanego podpisu elektronicznego musi figurować na liście zaufanych dostawców prowadzonej przez właściwy organ.

Kodeks cywilny – art. 78 (forma pisemna)

Artykuł 78 Kodeksu cywilnego definiuje formę pisemną: do jej zachowania wymagane jest złożenie własnoręcznego podpisu na dokumencie obejmującym treść oświadczenia woli. Przepis ten wyznacza punkt odniesienia, z którym porównuje się inne formy, w tym formę elektroniczną.

Kodeks cywilny – art. 78¹ (forma elektroniczna)

Artykuł 78¹ Kodeksu cywilnego przesądza, że do zachowania elektronicznej formy oświadczenia woli wystarczy złożenie oświadczenia opatrzonego kwalifikowanym podpisem elektronicznym. Oświadczenie woli złożone w tej formie jest równoważne oświadczeniu złożonemu w formie pisemnej, co ma bezpośrednie znaczenie dla umów najmu wymagających tej formy.

RODO i ustawa o ochronie danych osobowych

Przetwarzanie danych osobowych stron umowy najmu przy użyciu platform do podpisywania elektronicznego musi być zgodne z ogólnym rozporządzeniem o ochronie danych (RODO) oraz z przepisami krajowej ustawy o ochronie danych osobowych. Podmioty oferujące usługi podpisu elektronicznego działają w roli podmiotów przetwarzających dane i są zobowiązane do stosowania odpowiednich środków technicznych i organizacyjnych chroniących dane stron umowy.

Przykłady zastosowań

Wynajem lokalu mieszkalnego przez osobę fizyczną

Właściciel mieszkania zamieszkały w innym mieście niż wynajmowany lokal chce zawrzeć wieloletnią umowę najmu bez konieczności osobistego stawiennictwa. Obie strony podpisują dokument kwalifikowanym podpisem elektronicznym za pośrednictwem platformy online. Umowa zawarta na czas oznaczony dłuższy niż rok zachowuje w ten sposób wymaganą formę pisemną, a każda ze stron otrzymuje podpisany plik PDF. Cały proces trwa kilkadziesiąt minut i nie wymaga drukowania ani wysyłki dokumentów pocztą.

Wynajem lokalu użytkowego przez przedsiębiorcę

Spółka poszukuje powierzchni biurowej i negocjuje warunki najmu na odległość z właścicielem nieruchomości. Obie strony, działając przez uprawnionych reprezentantów, podpisują umowę najmu kwalifikowanym podpisem elektronicznym. Podpisany dokument jest automatycznie archiwizowany w systemie obiegu dokumentów spółki, co ułatwia późniejsze raportowanie i audyty wewnętrzne. Rozwiązanie eliminuje potrzebę fizycznego podpisywania i kurierowania papierowych egzemplarzy, co obniża koszty i przyspiesza zawarcie umowy.

Wynajem krótkoterminowy z cyklicznym odnawianiem

Właściciel kilku lokali użytkowych zawiera co roku krótkoterminowe umowy najmu z różnymi najemcami. Ponieważ umowy dotyczą okresu poniżej roku, strony decydują się na podpis zaawansowany, który zapewnia identyfikację podpisującego i integralność dokumentu, choć formalnie nie zastępuje podpisu własnoręcznego w rozumieniu Kodeksu cywilnego. Właściciel jest świadomy ograniczeń tej formy i świadomie akceptuje ryzyko, korzystając jednocześnie z wygody i szybkości procesu elektronicznego.

Najczęściej zadawane pytania

Czy umowa najmu podpisana podpisem elektronicznym jest ważna?

Tak, umowa najmu podpisana kwalifikowanym podpisem elektronicznym jest prawnie ważna i równoważna umowie podpisanej własnoręcznie. Wynika to wprost z art. 78¹ Kodeksu cywilnego. Podpis prosty lub zaawansowany również może być stosowany, lecz nie wywołuje skutku formy pisemnej, co ma znaczenie w przypadku umów wymagających tej formy dla określonych skutków prawnych.

Jaki rodzaj podpisu elektronicznego wybrać do umowy najmu na kilka lat?

Do umowy najmu zawieranej na czas oznaczony dłuższy niż rok zaleca się użycie kwalifikowanego podpisu elektronicznego. Tylko ten rodzaj podpisu spełnia wymóg formy pisemnej w rozumieniu Kodeksu cywilnego i zapewnia pełną moc dowodową dokumentu. Podpis zaawansowany lub prosty może być wystarczający przy krótszych umowach, lecz wiąże się z ograniczeniami prawnymi, które warto znać przed podjęciem decyzji.

Czy obie strony umowy najmu muszą mieć kwalifikowany podpis elektroniczny?

Zasadniczo tak – jeśli wymóg formy pisemnej lub elektronicznej dotyczy całej umowy, obie strony powinny złożyć podpis spełniający ten wymóg. Podpisanie dokumentu przez jedną stronę kwalifikowanym podpisem, a przez drugą podpisem prostym, może nie zostać uznane za zachowanie wymaganej formy, co rodzi ryzyko prawne dla obu uczestników transakcji.

Czy wynajmujący będący przedsiębiorcą może wymagać określonej formy podpisu?

Tak. Strony umowy mogą w ramach swobody kontraktowania dowolnie zastrzec formę zawarcia umowy, również wymagając kwalifikowanego podpisu elektronicznego od obu stron. Takie zastrzeżenie warto zawrzeć w treści samej umowy lub w poprzedzających ją ustaleniach, aby uniknąć wątpliwości co do skuteczności podpisania dokumentu w inny sposób.

Jak przechowywać umowę najmu podpisaną elektronicznie?

Podpisaną elektronicznie umowę najmu należy przechowywać w formacie zachowującym osadzony podpis – zazwyczaj w pliku PDF z podpisem elektronicznym. Każda ze stron powinna dysponować własną kopią dokumentu. Ważne jest, by plik był przechowywany w sposób umożliwiający późniejszą weryfikację ważności podpisu, na przykład za pomocą oprogramowania do walidacji podpisów lub ogólnodostępnych narzędzi weryfikacyjnych wskazanych przez organy nadzoru.

Podsumowanie

Umowa najmu może być skutecznie zawarta w formie elektronicznej, pod warunkiem że strony dobiorą właściwy rodzaj podpisu do konkretnej sytuacji prawnej. Kwalifikowany podpis elektroniczny jest jedynym rodzajem podpisu, który w pełni zastępuje podpis własnoręczny i zachowuje wymaganą formę pisemną. Podpis zaawansowany lub prosty może pełnić rolę dokumentacyjną przy mniej wymagających formalnie umowach, lecz nie daje tych samych gwarancji prawnych. Przed podpisaniem warto zadbać o właściwy obieg i archiwizację dokumentu oraz o zgodność przetwarzania danych z przepisami RODO.

Jeśli chcesz skorzystać z podpisu elektronicznego przy zawieraniu umów najmu lub innych umów cywilnoprawnych, załóż bezpłatne konto w Certyneo i sprawdź, jak prosto można podpisywać dokumenty online zgodnie z polskim i europejskim prawem. W razie pytań dotyczących wdrożenia w organizacji skontaktuj się z działem sprzedaży Certyneo.

Wypróbuj Certyneo bezpłatnie

Wyślij pierwszą kopertę podpisu w mniej niż 5 minut. 5 kopert przez 14 dni, następnie 2/miesiąc, bez karty bankowej.

Pogłębić temat

Nasze kompletne przewodniki do opanowania podpisu elektronicznego.

Społeczność Certyneo

Pytanie dotyczące podpisu elektronicznego?

Dołącz do społeczności Certyneo: zadawaj pytania, udostępniaj odpowiedzi i wymieniaj się doświadczeniami z tysiącami użytkowników i naszym zespołem.